Tugra Türkmenistanyň Bilim ministrligi
Makalalar bölüminden yza gaýtmak
Türk­men di­lin­de asyl söz­ler we go­şul­ma­lar

Türk­men di­lin­de asyl söz­ler we go­şul­ma­lar

16 Sentýabr, 2026 Makalalar
19

Türk­men di­li sa­pa­gy okuw­çy­la­ryň iň gy­zyk­lan­ýan der­si­dir. Çün­ki ene di­li­mi­ziň baý­lyk­la­ry­ny, dil bi­li­mi­niň aý­ra­tyn­lyk­la­ry­ny öw­ren­mek örän tä­sir­li bol­ýar. Şun­da mu­gal­ly­myň sa­pa­gy tä­sir­li gu­ra­ma­gy, dü­şün­dir­me­gi esa­sy şert­dir. Or­ta mek­dep­le­riň 5-nji syn­pyn­da söz hem-de go­şul­ma bo­ýun­ça te­ma ge­çil­ýär. Şun­da okuw­çy­la­ra asyl söz we go­şul­ma­lar, go­şul­ma­la­ryň üs­ti bi­len ýa­sa­lan söz­ler ha­kyn­da dü­şün­dir­ýä­ris. Mu­nuň üçin okuw ki­ta­byn­da­ky kes­git­le­mä­ni okuw­çy­la­ra dü­şün­dir­ýä­ris we mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da de­giş­li my­sal­la­ry gör­kez­ýä­ris.

Mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da söz­le­riň bö­lek­le­re bö­lün­ýän­di­gi ýa-da bö­lün­me­ýän­di­gi ha­kyn­da­ky my­sal­la­ry gör­kez­ýä­ris. My­sal üçin, iş we iş­çi söz­le­ri­ni alyp gö­re­liň. Bu­lar­dan iş sö­zi bö­lek­le­re bö­lün­me­ýär, şo­nuň üçin bu asyl söz bol­ýar. Em­ma iş­çi sö­zi iş we -çi ýa­ly bö­lek­le­re bö­lün­ýär. Mu­nuň iş bö­le­gi ma­ny aň­la­dyp, -çi bö­le­gi ma­ny aň­lat­ma­ýar. Şu­lar ýa­ly bö­lek­le­re bö­lün­ýän söz­le­riň ma­ny aň­lad­ýan bö­le­gi­ne asyl söz, ma­ny aň­lat­ma­ýan bö­le­gi­ne go­şul­ma di­ýil­ýär. Şu­nuň bi­len bag­la­ny­şyk­ly söz­le­ri mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da gör­kez­mek ge­rek.

Suw — suw­çy.
Kö­mek — kö­mek­çi.
Synp — synp­daş.
Il — il­deş.
Duz — duz­ly.
Ça­ga — ça­ga­jyk.

Bu my­sal­la­ry okuw­çy­lar dep­der­le­ri­ne bel­lik ed­ýär­ler. Dep­de­re bel­le­mek bi­len okuw­çy­lar bu söz­le­ri ýat­la­ryn­da sak­la­ýar­lar. Çün­ki ýaz­mak okuw­çy­nyň ýat­keş­li­gi­ni hem-de pi­kir­le­ni­şi­ni ös­dür­ýär. Bu ba­bat­da ola­ryň ýa­zuw en­di­gi­ni ös­dür­mek hem ze­rur­dyr. Şo­nuň üçin hem okuw­çy­lar bu söz­ler bi­len bag­la­ny­şyk­ly öz­baş­dak söz­lem­le­ri düz­ýär­ler. Bu söz­lem­ler­de baş­ga hem asyl söz we go­şul­ma bar­dy­gy­ny dü­şün­dir­ýä­ris. Şeý­le­lik­de, her bir okuw­çy sa­pa­ga iş­jeň gat­naş­ýar we söz­le­ri sel­jer­ýär, asyl söz­le­ri we go­şul­ma­la­ry­ny tap­ýar.

Okuw­çy­la­ra söz we go­şul­ma­lar dü­şün­di­ri­len­de, türk­men di­lin­de di­ňe söz ýa­saý­jy go­şul­ma­lar däl-de, eý­sem, söz üýt­ge­di­ji go­şul­ma­la­ryň hem sö­ze go­şul­ýan­dy­gy­ny dü­şün­dir­ýä­ris. Mu­nuň üçin mul­ti­me­dia tag­ta­syn­da bir­nä­çe söz­le­ri ýa­zyp gör­kez­ýä­ris:

Ýaz — ýaz­ýar.
Gat­naş — gat­naş­jak.
Ýyl — ýy­lyň.
Okuw­çy — okuw­çy­lar.

Sa­pa­gy şeý­le usul­da gu­ra­mak ar­ka­ly okuw­çy­lar asyl söz­le­re we go­şul­ma­la­ra has oňat dü­şün­ýär­ler. Sa­pa­gyň do­wa­myn­da gö­nük­me­le­ri iş­le­mek, söz­lem­ler­dä­ki asyl söz­le­ri der­ňe­mek bi­len okuw­çy­lar has-da kä­mil­leş­ýär­ler.

Ýaş ne­sil­le­ri döw­re­bap ruh­da ter­bi­ýe­le­mek ola­ryň so­wat­ly, kä­mil ah­lak­ly, sag­dyn, wa­tan­sö­ýü­ji bo­lup ýe­tiş­me­gi­ne oňyn tä­sir ed­ýär. Türk­men di­li sa­pa­gyn­da okuw­çy­la­ryň ene di­li­mi­ze bo­lan gy­zyk­lan­ma­sy art­ýar, ola­ryň söz­le­ýiş we ýa­zuw en­dik­le­ri ös­dü­ril­ýär.

Gül­bagt HÖ­WE­ZO­WA,
Bal­ka­na­bat şä­he­rin­dä­ki iň­lis di­li, fi­zi­ka, ma­te­ma­ti­ka ders­le­ri çuň­laş­dy­ry­lyp öw­re­dil­ýän ýö­ri­te­leş­di­ri­len 22-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.
Logo Bilim ministrligi

Dil saýlaň