Ýur­du­my­zyň bi­lim ul­ga­myn­da ama­la aşy­ryl­ýan öz­gert­me­ler ýaş nes­le dün­ýä de­re­je­sin­de bi­lim-ter­bi­ýe be­ril­me­gi­ne, şah­sy­ýe­tiň hem­me­ta­rap­la­ýyn ösü­şi­niň üp­jün edil­me­gi­ne gö­nük­di­ri­len­dir. Bu öz­gert­me­ler ça­ga­la­ryň akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi­ni ös­dür­mek me­se­le­si­ne, lo­gi­ki pi­kir­len­me­gi­ne düýp­li çe­me­leş­me­gi ta­lap ed­ýär. Bel­li bol­şy ýa­ly, ça­ga­la­ryň akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi­niň bin­ýa­dy baş­lan­gyç synp­lar­da tu­tul­ýar. Okuw­çy­la­ryň ba­şar­nyk­la­ry­ny ös­dür­mä­ge gö­nük­di­ri­len ma­te­ma­ti­ka sa­pak­la­ryn­da ola­ryň iş­jeň­li­gi­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­ga ýar­dam ber­ýän usul­lar we iş tär­le­ri gür­rüň­deş­lik­ler­den baş­lap, my­sal­la­ry su­rat­lar ar­ka­ly gör­kez­mek ýa-da su­rat­lan­dyr­ma, me­se­le­le­ri iş­le­mä­ge gi­riş­mek, my­sal we me­se­le­le­ri iş­lä­ni­miz­de su­but et­mek usu­ly­ny gi­ňiş­le­ýin öw­ret­mek­den yba­rat bo­lup dur­ýar.

Ça­ga­nyň oku­wa bo­lan gat­na­şy­gy, bi­lim al­mak ba­şar­ny­gy, dün­ýä­ga­raý­şy onuň akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi­niň de­re­je­si­ne bag­ly­dyr. Akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi ça­ga öz-özü­ne, daş-tö­we­re­ge akyl ýe­tir­mä­ge, dur­muş­da öz or­nu­ny tap­ma­ga müm­kin­çi­lik ber­ýär. Akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi, esa­san, oka­ma­ga bo­lan hö­wes, bi­lim­le­re bo­lan gy­zyk­lan­ma, özü­ni er­kin we mak­sa­da ok­gun­ly alyp bar­ma­gy, oku­wa ýö­ne­keý ýa-da gu­ra­ma­çy­lyk­ly çe­me­leş­me­si ýa­ly en­dik­ler­den yba­rat­dyr. Bu­lar ça­ga­da oku­wa gat­nap baş­lan döw­rün­de ýü­ze çyk­ýar we mu­gal­ly­myň oku­wa hö­wes­len­dir­mek ba­şar­ny­gy ýo­ka­ry bol­sa, okuw­çy­da hem oku­wa bo­lan jo­gap­kär­çi­lik ýo­kar­lan­ýar.

Mu­gal­lym, esa­san, okuw-ter­bi­ýe­çi­lik işin­de oňyn ne­ti­je ga­zan­mak üçin okuw­çy­la­ryň akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi­niň aý­ra­tyn­lyk­la­ry­ny bil­me­li­dir, ça­ga­lar bi­len iş­le­me­giň dog­ry usul­la­ry­ny saý­la­ma­gy ba­şar­ma­ly­dyr. Akyl ýe­ti­riş dur­muş tej­ri­be­sin­de öz-özün­den hem ösüp bi­ler, ýö­ne bu ýag­daý has uza­ga çe­kip bi­ler. Okat­mak­da we ter­bi­ýe ber­mek­de in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­lar­dan, okat­ma­gyň döw­re­bap usul­la­ryn­dan peý­da­lan­mak ça­ga­nyň akyl ýe­tiri­şi­niň has dog­ry we gys­ga ýol bi­len kä­mil­leş­di­ril­me­gi­ni üp­jün ed­ýär. Se­bä­bi jem­gy­ýe­ti­miz­de yl­myň-teh­no­lo­gi­ýa­nyň ösen döw­rün­de okuw­çy­lar mag­lu­mat­la­ry çalt ka­bul ed­ýär­ler. Şu nuk­daý­na­zar­dan, akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi­ni, okuw me­se­le­si­ni çöz­mä­ge okuw­çy­nyň gat­naş­ma­gy­ny ta­lap ed­ýän, bi­lim be­riş gy­zyk­lan­ma­la­ry­ny we dö­re­di­ji­lik pi­kir­len­me­si­ni ös­dür­ýän döw­re­bap teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň äh­mi­ýe­ti­niň örän ulu­dy­gy­ny bel­le­mek ýer­lik­li­dir. Şeý­le çe­me­leş­me ça­ga­lar­da bi­lim­le­ri, dü­şün­je­le­ri öz­leş­dir­me­giň esa­sy se­riş­de­si bo­lan öz­baş­dak pi­kir­len­mek en­di­gi­ni ter­bi­ýe­le­ýär. Şol bir wagt­da bol­sa onuň aňyn­da akyl we duý­gy iş­jeň­li­gi­ni art­dyr­ýar, dö­re­di­ji­lik işi­ne hö­wes­len­dir­ýär. Okuw­çy goý­lan me­se­lä­niň çöz­gü­di­niň ýol­la­ry­ny we usul­la­ry­ny mu­gal­ly­myň gat­naş­ma­gyn­da ýa-da öz­baş­dak tap­ýar. My­sal üçin, okuw­çy­la­ra şeý­le aň­lat­ma­lar hö­dür­len­ýär:

5+2*3=21 we 5+2*3=11.

My­sa­ly çöz­mek okuw­çy­nyň özü­ne tab­şy­ryl­ýar. Şun­da lo­gi­ki yzy­gi­der­li­lik­de pi­ki­ri­ni be­ýan et­mek ta­lap edil­ýär. Öz­baş­dak pi­kir ýö­ret­mä­niň ne­ti­je­sin­de okuw­çy dog­ry jo­ga­by tap­ýar.

Yn­ha, şeý­le me­se­le: «Sto­luň üs­tün­de 5 sa­ny al­ma bar­dy. Aman al­ma­la­ryň bi­ri­ni al­dy-da, deň iki bö­le­ge böl­di we ýe­ne-de ýe­rin­de goý­dy. Sto­luň üs­tün­de nä­çe al­ma bar?». Bu me­se­lä­ni çöz­mek üçin okuw­çy eý­ýäm pi­kir­len­me­li bol­ýar we pi­kir­len­ýär. Me­se­le­dä­ki bel­li we nä­bel­li sa­ny anyk­la­ýar, ola­ry öza­ra çöz­ýär. Bu ýer­de okuw­çy­nyň pi­kir­le­niş uky­by art­ýar we akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi ös­ýär. Ki­çi ýaş­ly mek­dep okuw­çy­la­ry­nyň, aý­ra­tyn hem, 1‒2-nji synp­lar­da akyl ýe­ti­riş iş­jeň­li­gi­ni ös­dür­mek­de oýun usu­lyn­dan peý­da­lan­mak has-da ne­ti­je­li­dir. Umu­man, okat­ma­gyň oýun usu­lyn­da öw­ret­mek, ter­bi­ýe­le­mek ça­ga­la­ryň tä­ze ba­şar­nyk­la­ry ele al­ma­gyn­da, olar­da oku­wa gy­zyk­lan­ma­ny art­dyr­mak­da äh­mi­ýet­li­dir.

Baş­lan­gyç synp­lar­da sa­pak­lar gu­ra­lan­da, in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­lar­dan peý­da­lan­ma­gyň esa­sy aý­ra­tyn­lyk­la­ry­nyň bi­ri-de, okuw­çy­la­ryň gy­zyk­lan­ma­la­ry­nyň we üns­le­ri­niň bir ýe­re çalt jem­len­ýän­li­gi­dir. Sa­pak­da

okuw­çy → komp­ýu­ter → mu­gal­lym ýa­ly hal­ka­ly ara­gat­na­şyk yzy­gi­der­li al­nyp ba­ryl­ýar. Bu düz­gün okuw­çy­la­ryň baş­ga za­da üns ber­me­gi­niň öňü­ni al­ýar hem-de mu­gal­ly­myň sa­pa­gy­ny üs­tün­lik­li geç­me­gin­de äh­mi­ýet­li usul­dyr.